* از مدرنیسم تا پست مدرنیسم

مدرنیته یه به عبارتی دیگر، دوره ای که تقریبا از عصر روشنگری در قرن هجدهم تا پایان جنگ جهانی دوم گسترش داشت، با پیروزی مالکیت خصوصی به عنوان اساس ساختار  روابط بشری و ظهور عل گرایی، علم گرایی، مادی گرایی، ایدئولوژی ها و اندیشه پیشرفت خطی به عنوان روبناهای فلسفی و فکری نظام مالکیت خصوصی همراه شد.

... 


* از مدرنیسم تا پست مدرنیسم

مدرنیته یه به عبارتی دیگر، دوره ای که تقریبا از عصر روشنگری در قرن هجدهم تا پایان جنگ جهانی دوم گسترش داشت، با پیروزی مالکیت خصوصی به عنوان اساس ساختار  روابط بشری و ظهور عل گرایی، علم گرایی، مادی گرایی، ایدئولوژی ها و اندیشه پیشرفت خطی به عنوان روبناهای فلسفی و فکری نظام مالکیت خصوصی همراه شد.

انسان پست مدرن برخلاف پدران و مادرانش، در حال تجربه زندگی در دنیایی بس متفاوت است؛ دنیایی که با حقایق ساختگی همراه شده و مسافرانی دمدمی مزاج و حقیقت گریز را با خود همراه ساخته است.

 

* سه معضل بنیادی جامعه مدرن

از نظر چارلز تیلور، سرگرمیه معضل اساسی جامعه مدرن بدین شرح است:

          1. به هم ریختن نظم سلسله مراتبی سنتی –نظمی که به انسان  اشیاء، برنامه اساس جایگاهشان در زنجیره هستی عنا می بخشد- که فرد را به خود وانهاد و به او محوریت بخشید. بحران فقدان معنا و فرذگرایی حاصل این طغیان بود.

          2. تنظیمات اجتماعی را دیگر نه چنین نظمی، بلکه ملاکی به نام عقلانیت ابزاری معین می ساخت. ملاک های اخلاقی رنگ باختند واشیاء به عنوان ابزارهایی برای حداکثر سازی رفاه مادی رخ نمود و اینها سرانجامی جز محصور کردن انسان و کم مایه ساختن زندگی بشری در پی نداشت.

          3. آزادی که غایت آمال غربیان بود، زیر چکمه استبداد مدرن رنگ باخت. البته این بار به دست دولت های به ظاهر دموکراتیک رقم خورده بود. در گیر و دار نهاد های و در حصار ساختارهای جامعه تکنولوژیک، سبک خاصی از زندگی تحمیل شد و اختیار از انسان ها سلب شد.

 

* تمدن بشری و چالش های اجتماعی پیش رو

در این مقاله که گفت و گوی اشپیگل با پروفسور هانس پتر دوار می باشد، این مردم شناس و کارشناس تاریخ، چشک انداز تیره ای را برای جهان آینده ترسیم می کند. وی معتقد است که درماندگی و رو به افزایش انسان ها در زمینه تشکیل گروه ها و محافل مشترک، نبود سنت و هویت و افزایش شکاف میان فردیت افراد، همه و همه از جمله مصایب و مشکلات انسان فردا خواهند بود.

 

* گسترش تکنولوژی و افزایش فاصله دو دنیا

تکنولوژی هایی که هم اکنون به بلوغ خود رسیده اند، حامل گزینه ها، امکانات و پی آمدهایی هستند که از یک سو ترسندگان تکنولوژی را به وحشت انداخته و از سویی دیگر عاشقان تکنولوژی را به تمسخر و ریشخند گرفته است. این تکنولوژی های جدید موجب ایجاد نوعی فاصله بین جوامع توسعه یافته و جوامع جهان سوم شده است. نکته مهم در این باره آن است که در پرتو چنین پیشرفت های تکنولوژیکی، پیامدهای آن هم گریبان گیر دنیای مدرن خواهد شد و هم مردمان جهان سوم را از خود متأثر خواهد ساخت.

 

* اسلام، مسلمانان و تکنولوژی مدرن

در این نوشتار بر تاثیر تکنولوژی های مدرن بر اکو سیستم و زیست گاه های بشری تاکید شده است.

آنچه باید انجام دهیم در درجه اول عبارتست از درک تفاوت موجود بین تکنولوژی های سنتی و ماشین مدرن که بر بشر مسلط شده است. اولین چیزی که باید درک کنیم این است که تکنولوژی بی طرف نیست.

در فرهنگ اسلامی بین هنر و تکنولوژی، بین هنرهای پایین رتبه و هنرهای متعالی، بین هنرهای موسوم به هنرهای زیبا و هنرهای صنعتی هیچ مرزی وجود ندارد. تکنولوژی های مدرن علاوه بر این که از عوامل ظریف معنوی تهی هستند، واقعاً ما را به سوی مرگ می کشانند. با تکنولوژی مدرن، کیفیت زندگی صعود که نکرده هیچ، بلکه افول هم کرده است.

در جهان اسلام باید هر کاری که می توانیم انجام دهیم تا تولید سنتی اشیاء به شیوه هنرمندانه به کلی از بین نرود. جهان اسلام در یک منازعه قدرت با غرب مدرن رویارو شده است؛ یعنی غرب به جهان اسلام هجوم آورده است و مسلمانان می کوشند تا درک کنند چگونه زیر سلطه غرب درآمده اند.

نخستین کار حفظ آن چیزی است که از بین نرفته است(محله ها و مناطق سنتی). در گام دوم تلاش برای الهام گرفتن از طراحی شهری سنتی اسلامی در طراحی شهرها و روستاهای جدید است.

در این مسیر مسلمانان باید نسبت لوازم تکنولوژی غربی هشیاری عمیق تری پیدا کنند و بینش باریک بینانه تری در مورد آن داشته باشند.

 

* مدرنیته و رایحه باروت

سیستم مدرنیته غربی در واقع همان سیستم امپریالیسم داروینی است. اعتقاد این نوع مدرنیته بر محوریت انسان در هستی است و اینکه انسان در مدیریت جامعه و تشخیص صحیح از نا صحیح تنها به عقل خود نیازمند است.

وعده مدرنیته غربی، تأکید بر محوریت انسان در هستی بود، ولی تحقق تاریخی آن، ما را به سوی برداشتن گام هایی بی وقفه در مسیر مرگ انسان و البته طبیعت تشویق می کند. در واقع مدرنیته داروینی بر بافت اجتماع و مجموعه های حاکم بر آن اثر می گذارد، اثراتی از جمله از بین رفتن خانواده، کاهش ارتباط بین مردم، بیماری های روانی، افزایش احساس بیگانگی، پیدایش انسان تک بعدی، افزایش خشونت و جرم و... .

مدرنیته عربی و اسلامی در چارچوب یک سیستم ارزشی است و تحقق سعادت را در پذیرفتن ارزش های انسانی چون عدل، اتحاد و هماهنگی می داند.

 

* الزامات تکنولوژی

در این مقاله، نویسنده این فرضیه را ارائه می کند که هر تکنولوژی، الزامات انفکاک ناپذیر خود را دارد. در ادامه وی نتایج ناشی از انقلاب صنعتی را در تعارض با روحیه انسان ها دانسته و تکنولوژی را به سبب تحمیل روح و منطق خود بر جوامع انسانیف تخطئه می کند.

 

* یک توسعه متفاوت

توسعه در مفهوم غربی آن که با انقلاب صنعتی آغاز شده است، نه تنها نمی تواند همه نیازهای بشری را برآورده کند، بلکه خود، ایجاد کننده ی بحران های بزرگ و خطرناک است و سرانجام به فاجعه خواهد انجامید.

تا همین چند دهه گذشته، توسعه نزذ اندیشمندان و دانشگاهیان و حتی بسیاری از مردم، یک مفهوم مقدس بود. اکنون که در کنار پیشرفت های تکنولوژیکی، شاهد انقراض گونه های گیاهی و جانوری، آلودگی آب و هوا، جنگل زدایی، خطر وقوع یک جنگ عظیم هسته ای و... هستیم، بیشتر متفکران و جوامع در مورد سودمند بودن فعالیت هایی که زیر پرچم توسعه انجام می گیرد و به پیش می رود، دچار تردید شده اند.

 

* از توسعه گرایی تا محافظه کاری

امروزه آمریکایی ها می بینند مدرنیزاسیون نتوانسته است به همه وعده هایی که داده بود، عمل کند. ما به نقطه ای رسیده ایم که اقتصاد تا اندازه زیادی از حیز انتفاع افتاده است.

طیف جدید سیاسی، باید ایدئولوژی ها را از محافظه کار تا طرفدار مدرنیسم خط  بندی کند و در این طیف باید تلقی های آن ها نسبت به رشد اقتصادی و طرح های تکنولوژیکی، با رویکرد اجتماعی- اقتصادی مشخص شود.

 

* آینده تکنولوژی و نگرانی منتقدان

این متن، در حقیقت، گزارشی از گردهمایی منتقدان تکنولوژی است. با آنکه نویسنده، خود، به این جنبش تمایلی نشان نمی دهد، ولی دغدغه های جنبش منتقد تکنولوژی را به خوبی منتقل می کند. نکته قابل توجه در این گردهمایی، حضور مجموعه ای از تمامی ستارگان منتقد تکنولوژی است که هر کدام در این حیطه آوازه جهانی دارند. نویسنده می کوشد مهم ترین اظهار نظرها و پیشنهادهایش را درباره تکنولوژی بیان کند.